Doğankent Çatalağaç Köyünde atalarımız tarafından inşa edilen ve uzun yıllar günlük yaşamın parçası olan birçok yapı, mekân ve kültürel unsur, yeterince korunamadığı ya da doğal afetler nedeniyle günümüze ulaşamadı. Tarihi ve turistik değeri olan bu unsurların büyük bir kısmı bugün sadece hafızalarda ve anlatılarda yaşıyor.

Yapılan derleme çalışmasıyla köy merkezi, mahalleler, yayla ve yayla yollarında kaybedilen değerler tek tek kayıt altına alındı. Amaç, geçmişin izlerini unutmamak, gelecek nesillere aktarmak ve kültürel hafızayı canlı tutmak.

Köy Merkezinde Kaybedilen Değerler

Köy içinde ve mahallelerde bulunan değirmenler, köprüler, mektepler, camiler, evler, çeşmeler, yaylalar, mezarlıklar ve üretim alanları zamanla yok oldu. Bunlar arasında:

Erik Deresi, Köse Deresi ve Daşoluk Deresi üzerindeki tarihi değirmenler

Orta Mahalle, Camiyanı ve Derindere mahallelerindeki köy mektepleri ve camiler

Harşit Çayı üzerindeki Şadı Köprüsü ve köy altındaki diğer köprü

Çeşitli mahalle ve mevkilerde bulunan çeşmeler, göller ve su kaynakları

Godano Yaylası, Taflan Çukuru, Daşlık ve Şadı Güneyi'ndeki evler, merekler ve çörtenler

Eski tarım ve hayvancılık kültürünü yansıtan sayvanlar, koyun ağılları, duzlaklar ve kovanlar

Kilise, cem evleri, ziyaret yerleri ve mezarlıklar gibi inanç ve sosyal yaşam alanları

Hanlar, katırcı yolları, fırınlar, kireç kuyuları ve el sanatlarına ait tezgâh ve çıkrıklar

Toplamda köy merkezinde 63 farklı değer zamanla kaybedildi.

Yaylada ve Yayla Yollarında Kaybolan Değerler

Yayla kültürünün önemli parçaları olan obalar, mektepler, çeşmeler ve kahveler de benzer akıbeti paylaştı. Özellikle Depealan, Masur, Keldaş ve Çatakçayır bölgelerinde bulunan:

Yayla çeşmeleri ve su gözeleri

Oba evleri ve koyun ağılları

Yayla mektepleri

Yayla sosyal yaşamını yansıtan kahveler ve dinlenme alanları

Yayla ve yayla yollarında toplam 25 değer günümüze ulaşamadı.

Amaç: Unutmamak ve Hatırlatmak

Bu çalışma, kaybolan değerlerin geri getirilmesinden çok, unutulmamasını sağlamak ve köyün kültürel mirasını belgelemek amacıyla hazırlandı. Yetkililer ve köy halkı, benzer yapıların korunması konusunda daha duyarlı olunması gerektiğine dikkat çekiyor. Kültür, sadece ayakta kalan yapılarla değil, hatırlanan, anlatılan ve aktarılan değerlerle de yaşatılıyor.