Sosyal Sigortalar kurumundan, Sigortalı olarak çalışanlara yasalarla Askerlik borçlanma imkanları tanınmış ve sigortalılar geçmişte bu imkanlardan faydalanmış ve halen yürürlükte olan mevzuat hükümlerine göre faydalanmaya devam etmektedirler. 506 sayılı kanunun 60 ıncı maddesinin (F) fıkrasına göre, er olarak silah altında veya yedek subay okulunda geçen sürelerinin tamamını veya bir kısmını bu kanunun 78 inci maddesi ile belirlenen prim esas kazancın alt sınırının talep tarihindeki tutarı üzerinden hesaplanacak malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerini tebliğ tarihinden itibaren altı ay içinde ödemeleri, altı ay içinde primi ödenmeyen borçlanma sürelerinin hizmetten sayılmaması öngörülmüştür.

Buna göre Sosyal Sigortalar kurumundan Askerlik ödemesi yapmak isteyen çalışan Sigortalılar Helen çalıştıkları Sigorta Müdürlüklerine, işten ayrılmış olanlar ise en son çalışmış oldukları sigorta Müdürlüğüne ve Sigortalının ölüm halinde ise hak sahipleri ikamet ettikleri İlin Sigorta Müdürlüğüne başvuracaklardır.

Sigortalıların sosyal sigortalar kurumundan askerlik ödeme başvurusu yapabilmeleri için başvuru tarihinde T.C Emekli Sandığı, Bağ-Kur ve 506 sayılı yasanın Geç.20. Mad. Göre Kurulan sandıklara bağlı olmaması ve adına bu kurumlardan prim ödemesinin devam ediyor olmaması gerekmektedir. Askerlik ödemesi için Askerlik hizmetini yedek subay olarak yapılmış olanlar yedek subay okulunda geçen süreleri, er olarak yapılmış olanlar askerlik süresinin tamamı veya bir bölümünü kısmi borçlanılabilirler.

Askerlik borçlanmasının tamamı veya bir kısmı sigortalının veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları halinde ve talep tarihindeki prime esas kazanç tutarı üzerinden hesaplanacak tutarın tebliğ tarihinden itibaren altı ay içinde ödemeleri şartı ile borçlandırılır. Borçlandırılan tutarın Altı Ay içerisinde peşin veya taksitler halinde ödenmesi gerekmektedir.borcun yasal süresinde ödenmemesi halinde borçlanma işlemi geçersiz sayılacak,bir kısmının ödenmesi halinde ise ödemeler bilgisayar kayıtlarına işlenecek ödenen süreyle orantılı kısmı dikkate alınacak kısmi borçlanmalarda kalan kısmı borçlanma altı aylık süre dolmadan borçlanılamayacaktır...

Borçlandırılan sürenin karşılığı olan gün sayısı sigortalının prim ödeme gün sayısına eklenmekle birlikte, bu sürenin sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreleri kapsaması halinde sigortalılık başlangıç tarihi, borçlandırılan gün sayısı kadar geriye götürülecektir. Belirtilen süre içerisinde borçlanma talebinde bulunmuş, ancak süresinde borcunu ödememiş olanlar, yeni talepte bulunmaları halinde yeni hükümlere göre borçlanabilecek. Bulgaristan göçmeni vatandaşlarımızın bu ülkede askerlik hizmetini yaptıklarını gösterir resmi bir belge ibraz etmeleri halinde belgede kayıtlı fiili askerlik süresini, Askerlik hizmetini yabancı bir ülkede ve o ülke kanunlarına göre yaptıktan sonra Türkiye ye muhacir olarak gelen ve Türk vatandaşlığına alınanların askerlik hizmetinin Türkiye de yapılmış olması şartı aranmaksızın, geldikleri ülkede askerlik hizmetini yaptıklarını gösterir resmi bir belge ibraz etmeleri halinde belgede kayıtlı fiili askerlik süresinin borçlandırılması imkanı sağlanmıştır.

Askerlik borçlanması bedeli 608,40 Asgari ücret e (608,40 x30 %20 =121,68 Ytl ) göre prime esas Günlük kazanç alt sınırının % 20`sinin borçlanılacak gün sayısı ile çarpımı sonucu hesaplanacak miktarıdır. 608,40 x30 %20 =121,68 Ytl aylık 608.40.30=20,28 Ytl günlük primin %20 malullük yaşlılık ve ölüm primi alınmak suretiyle 20,28 x20%=4,056 Ytl günlüğün ve 121,68 Ytl aylık olarak uygulanmakta olup, asgari ücret artışlarına orantılı olarak artmaktadır.

01.01.2008 -30.06.2008 süresi için prime esas en düşük günlük kazanç 20,28.-YTL`dir. 01.01.2008 -30.06.2008 süresi için 20,28 x % 20 = 4,056.-YTL olarak dikkate alınmakta ve bu tarihler arasında aylık 121,68 ytl olarak uygulanmaktadır.

Örneğin, iki yıl (720 gün) askerlik yapmış sigortalının, 01.01.2008 -30.06.2008 süresinde talepte bulunması halinde askerlik borçlanma tutarı 20,28 x 720 x % 20 = 2.920,32.-YTL, dir. 121,68 x 24=2.920,32-YTL, dir.

ASKERLİK BORÇLANMASI YASAL DAYANAK
506 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin F bendi Bu kanuna göre sigortalı olarak tescil edilmiş bulunanların, er olarak silah altında veya Yedek Subay Okulunda geçen sürelerinin tamamını veya bir kısmını, kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları halinde ve bu Kanunun 78 inci maddesi ile belirlenen prime esas kazancın alt sınırının talep tarihindeki tutarı üzerinden hesaplanacak malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerini tebliğ tarihinden itibaren altı ay içinde ödemeleri şartı ile borçlandırılır, altı ay içinde primi ödenmeyen borçlanma süreleri hizmetten sayılmaz. Ancak Kanunla kurulmuş bulunan diğer sosyal güvenlik kuruluşları mevzuatına göre sigortalı veya iştirakçi olanlar hakkında yukarıdaki fıkra hükmü uygulanmaz. Borçlandırılan sürenin karşılığı olan gün sayısı sigortalının prim ödeme gün sayısına katılır. Bu kanuna göre tespit edilen sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreler için borçlandırılma halinde, sigortalılığın başlangıç tarihi, borçlandırılan gün sayısı kadar geriye götürülür. Aylık bağlanmasına askerlik borçlanması ile hak kazanılması durumunda kendilerine, borcun ödendiği tarihi takip eden aybaşından itibaren aylık bağlanır.

ASKERLİK BORÇLANMA YASALARI

Sigortalıların er olarak silah altında geçen hizmetlerinin borçlandırılarak sigortalı hizmetleri ile birleştirilmesini sağlayan ilk uygulama, 11.02.1973 tarihinde yürürlüğe giren 1655 sayılı Kanunla başlatılmıştır. Daha sonra borçlanma işleminin koşulları ve borçlanılan hizmetin tahsis işlemlerinde değerlendirme biçimi 2167, 2422, 3279 ve 4958 sayılı Yasalar ile değişikliğe uğramıştır.

11.02.1973 TARİHLİ 1655 SAYILI YASA
İlk askerlik borçlanma yasasıdır. 11.02.1973 10.07.1978 tarihleri arasında uygulanmıştır. Sigortalının borçlanma talep tarihinde veya tahakkuk eden borcu ödediği tarihte 506 sayılı Kanuna tabi olarak çalışması ön koşul olarak aranmıştır. Tahakkuk eden borcun, tahsis talebinden önce ödenmesi esastır. Kısmi borçlanma hakkı verilmiştir. Son ödeme tarihi 31.03.1981 olarak uygulanmıştır. Sadece sigortalının prim ödeme gün sayısına eklenmiş, sigortalılık başlangıç tarihini değiştirmemiştir.

11.07.1975 TARİHLİ 2167 SAYILI YASA
Farklılık bu yasayla sigortalıların yedek subay okullarında geçen öğrencilik süreleri de borçlanma kapsamına alınmıştır. Borçlanma usul ve esasları 1655 sayılı yasayla aynıdır.

01.04.1981 TARİHLİ 2422 SAYILI YASA
01.04.1981 05.05.1986 tarihleri arasında uygulanmıştır. Sigortalının askerlik borçlanmasından yararlanabilmesi için borçlanma talebinde bulunduğu tarihte 506 sayılı Kanuna tabi olarak çalışmış olması ya da isteğe bağlı veya topluluk sigortasına devam etmesi koşulu aranmıştır. Sigortalıya bildirilen borç tutarının, tebliğ tarihinden itibaren en geç iki yıl içinde ödenmesi esastır. İki yıl içinde ödenmeyen borçlanmalar tümüyle iptal edilmiştir. Ancak bu Kanundan sonra çıkarılan 3279 sayılı yasa ile kısmi borçlanma hakkı getirildiğinden, 3279 sayılı Yasanın yürürlük tarihi olan 06.05.1986 tarihinden önce müracaat eden ve bu tarihte iki yıllık ödeme süresi dolmayan sigortalılar için kısmi ödenen borçlanmalar kabul edilmiştir. Borçlanılan süreler sigortalıların prim ödeme gün sayılarına ilave edildiği gibi, borçlanılan sürelerin ilk sigortalılık başlangıç tarihinden önce olması durumunda sigortalılık başlangıç tarihleri borçlanılan süreler kadar geriye götürülmüştür. Ölen sigortalının hak sahiplerine borçlanma hakkı verilmemiş, ancak, bu konudaki Yargıtay içtihadı gereğince aylık bağlanmasına yeterli hizmeti bulunmayan ve ölüm tarihinde sigortalı olanların hak sahipleri, ölüm tarihinden itibaren 5 yıl içinde Kuruma müracaat etmek ve hesaplanan prim borcunu ödemek şartı ile borçlanma hakkından yararlanmışlardır.

06.05.1986 TARİHLİ 3279 SAYILI YASA
06.05.1986- 03.10.2000 tarihleri arasında uygulanmıştır. Sigortalının borçlanma için Kuruma başvurduğu tarihte sigortalı bir işte çalışıyor olması şartı kaldırılmış, hak sahiplerine de borçlanma olanağı sağlanmıştır. Tebliğ edilen borç, tebliğ tarihinden itibaren iki yıl içinde taksitlerle veya bir defada ödenmiştir. Borcun tamamının iki yıl içinde ödenmemesi halinde, askerlik hizmetinin süresi içinde ödenen miktarla orantılı bölümü geçerli sayılmıştır. Borçlanma gün sayısı sigortalının prim ödeme gün sayısına eklenir. Borçlandırılan sürenin, sigortalının ilk defa prim ödemeye başladığı tarihten önceki dönemleri kapsaması halinde, sigortalılık süresinin başlangıç tarihi, borçlandırılan gün sayısı kadar geriye götürülür.

04.10.2000 TARİHLİ 616 SAYILI KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME
04.10.2000 05.08.2003 tarihleri arasında uygulanmıştır. Borçlanma dilekçesinin Kurum kayıtlarına geçtiği tarihteki prime esas kazancın alt tutarı esas alınmıştır. Borcun talep tarihinden itibaren üç ay içinde taksitler (taksitlerde eşitlik aranmaz) halinde veya defaten ödenmesi gerektiğinden borç tutarı, herhangi bir gecikmeye meydan verilmeden en kısa sürede adi posta ile bildirilmiştir. Kısmi borçlanma hakkı tanınmıştır. Borçlanılan sürenin karşılığı gün sayısı sigortalının prim ödeme gün sayısına ilave edilmiş, borçlanılan süre sigortalının ilk defa işe başladığı tarihten önce olsa bile sigortalılık süresi ilk defa ve başlanılan tarihten geriye götürülmediği gibi, askerlik süresinin başladığı tarih sigortalılık süresinin başlangıcı olarak da alınmamıştır. Ancak, 4958 sayılı Kanunun sigortalılar lehine getirdiği düzenleme dikkate alınarak, 04/10/2000 (dahil) tarih ile 06/08/2003 tarihleri borçlanma talebinde bulunmuş ve borcunu ödemiş olanların sigortalılık başlangıçları, sigortalıların aleyhine olmamak kaydıyla (ortalama 180 gün şartına göre aylık bağlanmasında olduğu gibi) yeni düzenleme doğrultusunda değerlendirilmesi uygun görülmüştür. 4958 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 06.08.2003 tarihinde 3 aylık ödeme süresi dolmayanlara tebliğ tarihinden itibaren 6 aylık süre uygulanmıştır.

06.08.2003 TARİHLİ 4958 SAYILI YASA

06.08.2003 tarihinden itibaren uygulanmaktadır. Sigortalının ya da hak sahibinin talep tarihine göre hesaplanan borç tutarı herhangi bir gecikmeye meydan verilmeden en kısa sürede iadeli-taahhütlü posta ile bildirilmektedir. Borçlanma bedeli talep tarihindeki prime esas kazancın alt sınırına göre hesaplanır. Kısmı borçlanma hakkı vardır. Borçlandırılan sürenin karşılığı olan gün sayısı sigortalının prim ödeme gün sayısına eklenmekle birlikte, bu sürenin sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreleri kapsaması halinde sigortalılık başlangıç tarihi, borçlandırılan gün sayısı kadar geriye götürülür.

ASKERLİK BORÇLANMALARINDA UYGULANAN GENEL KURALLAR

Fiili askerlik hizmeti silahaltına alınmakla başlayıp, terhis tarihinde sona erdiğinden, yükümlüler bu sürede hizmet akdi ile çalışsalar dahi, 506 sayılı Kanuna tabi tutulamazlar. Ancak, 1111 sayılı Askerlik Kanunu nun 78 inci maddesine göre, askerlik hizmetini yapmakta olanlara verilen sıhhi izinlerin üç aydan fazlası, normal izinlerin ise bir aydan fazlası muvazzaf askerlik hizmetinden sayılmadığından, üç aydan fazla sıhhi izin veya her yıl için bir aydan fazla normal izin kullananların, sıhhi izinlerin ilk üç ayı, normal izinlerin ise her yıl için bir ayı aşan ve fiili hizmetinden sayılmayan bu bölümlerinde, hizmet akdi ile çalışmaları halinde söz konusu çalışmalarından dolayı sigortalı sayılırlar.

Kanunda sadece yedek subay okulu süresinin borçlandırılacağı hükme bağlandığından, diğer askeri okullarda geçen süreler borçlandırılmaz. Askerlik borçlanması için Kuruma başvurduğu tarihte kanunla kurulmuş bulunan diğer sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi bulunanlar ile bu kuruluşlara tabi iken ölenlerin ve askerlik süresi ile birlikte ölüm aylığı bağlanmasına yeterli hizmeti bulunmayanların hak sahiplerinin borçlanma talepleri kabul edilmemiştir.

ASKERLİK BORÇLANMALARINDA UYGULANAN GENEL KURALLAR (2)

Milli Savunma Bakanlığınca 1996 yılında yürürlüğe konulan yönerge ile Askerlik Cüzdanının askerlik şubesinden bir belge alınmasına gerek kalmadan her türlü resmi işlemlerde kullanılması öngörüldüğünden, bir dilekçe ile askerlik borçlanması talebinde bulunan sigortalıların askerlik cüzdanının aslı veya bu cüzdanını terhis bölümünün tasdikli bir örneğini Kuruma vermeleri yeterlidir. Yurtdışında kendileriyle sosyal güvenlik sözleşmesi yapılmış ülkelerde çalışmaları olup da askerlik borçlanma talebinde bulunan ve Türkiye de sigortalı olarak çalışması olmadığını belirten vatandaşlarımızdan tescili bulunmayanların tescil işleminin yapılarak askerlik sürelerinin borçlandırılması gerekmektedir. Kurum Yönetim Kurulunca alınan karar uyarınca, 28.01.1987 tarihinden sonraki taleplerden geçerli olmak üzere, askerlik hizmetini yabancı bir ülkede ve o ülke kanunlarına göre yaptıktan sonra Türkiye ye göçmen olarak gelen ve Türk vatandaşlığına alınanların, geldikleri ülkede askerlik hizmetini yaptıklarını gösterir resmi belge ibraz etmeleri koşulu ile belgede kayıtlı askerlik süresi borçlandırılır.

ASKERLİK BORÇLANMALARINDA UYGULANAN GENEL KURALLAR (3)

Bulgaristan göçmeni vatandaşlarımızın askerlik hizmetini yaptıklarını gösterir belgede fiili askerlik süresinin başlangıç ve bitiş tarihi belirtilmeksizin iki yıl olarak borçlandırılmaları ve sigortalılık süresinin başlangıcından önceki süreler olarak işleme tabi tutulması gerekir. Keza, ülkemize geldikleri tarihte 22 yaşını doldurmuş olmaları nedeniyle askerliklerin yapmış kabul edilen, fakat Bulgaristan dan askerlik yaptıklarına dair belge temin edemeyen Bulgaristan göçmeni vatandaşlarımızın, askerliklerini yapmış sayıldıklarına ilişkin Türkiye de bağlı bulundukları askerlik şubelerinden alacakları belge ile başvurmaları halinde, talepleri kabul edilerek askerlik süreleri iki yıl üzerinden borçlandırılmıştır.

Askerlik süresinin bir bölümünü, diğer sosyal güvenlik kurumlarından herhangi birisine borçlanmış bulunanların, borçlanılmayan bölümünü, Kuruma borçlanmak istemeleri halinde, askerlik süresinin tümünün borçlanılması hükmüne aykırı düşmeyeceğinden, talep kabul edilerek borçlanma işlemi yapılır.

Sigortalıların hak sahiplerine ancak borçlanma yoluyla aylığa hak kazanmaları durumunda borçlanma yaptırılır ve aylık başlangıç tarihi borçlanma bedellerinin ödendiği tarihi takip eden aybaşı olarak dikkate alınır.

Hazırlayan: Halil GÜVENDİ