Gestasyonel Diyabet: Gebelik her kadının metabolizmasına ayrı bir yük getirir. Gebeliğin getirdiği bu yük sonucunda, gebelik esnasında özellikle gebeliğin 2. yarısından sonra kan şekeri yüksele bilmekte ve doğum sonrasında tekrar normal düzeyine dönmektedir. Gebelik esnasında diyabetin ortaya çıkması durumuna Gestasyonel diyabet denir. Gebe kadınların yaklaşık %3 ‘ ünde gestasyonel diyabet ortaya çıkar.

Pre – Diyabet: Eğer bir kişinin kan şekeri düzeyi normalden yüksek olmasına karşın diyabet tanısı koymaya yeterli yükseklikte değilse bu durumda kişi pre – diyabet (gizli şeker ) hastası olarak tanımlanır. Bireysel bir beslenme tedavisi ve haftanın 5 gün- 30 dakika düzenli bir yürüyüş şeklinde yapılan egzersiz programı sonucunda, vücut ağırlığının ılımlı olarak azalması (%5 – 10 ) ile pre – diyabetten diyabete geçiş önlenebilmekte veya geciktirilebilmektedir.

Tip 2 Diyabet: Genellikle 35 yaş sonrasında görülür. İlk başlarda insülin üretimi tamamen bozulmamıştır. Bu tip diyabette pankreas insülin üretir ancak miktarı yeterli değildir ya da yeterli derecede kullanılamaz. Kanda fazla miktarda şekerin (glikoz ) bulunduğu bir hastalıktır. Bu duruma hiperglisemi adı verilmektir. Glikoz bir zehir değil, vücudumuzun temel yakıtlarından biridir.

Diyabetin Belirtileri:
• Çok su içme
• Çok tuvalete gitme
• Çok yemek yeme
• Bulanık görme
• Yorgunluk, bitkinlik
• Ciltteki yaraların geç iyileşmesi.
• Kuru ve kaşıntılı bir cilt
• Kan şekeri düzeyi açlıkta 126mg/dl nin, toklukta (yemekten 2 saat sonra) 140mg/dl nin üzerinde olması
Diyabetin ne olduğunu anlayabilmeniz için, öncelikle vücudunuzun işlevlerini yerine getirirken gerekli olan enerjiyi nasıl sağladığını bilmeniz gerekir,

1. Yediğiniz besinler şekere parçalanır
2. Şeker kan akımı ile vücudun tüm bölümlerine taşınır
3. Vücudun ana besin kaynağı olan şeker enerji sağlayabilmek için, kan akımından ayrılarak vücut hücrelerinin (kas hücreleri, beyin hücreleri vb. ) içine girmeli
4. İnsülin vücudumuzda pankreas adı verilen bir organ tarafından üretilen bir hormondur. Kandaki şekerin kanı terk ederek hücre içine girmesini sağlar.

Diyabet hastalığı için risk altındaki guruplar:
1. Yakın akrabalarında diyabet olanlar risk altındadır
2. 40 yaşın üzerinde ve şişman kişiler diyabete yatkındırlar
3. Gebelikte diyabet gelişen kadınlarda ileriki yıllarda tip 2 diyabetine yakalanma sıklığı çok fazladır
4. Hareketsiz yaşam tarzı
5. Dengesiz beslenen kişiler (obezler )
6. Hipertansiyon hastaları
7. Hiperlipidemi (kolosterol yüksekliği ) olanlar

Diyabeti yaşamınıza nasıl uyarlayacaksınız
Diyabet, tam şifa sağlanamayan ancak etkin bir şekilde tedavi edilebilen, yaşam boyu süren bir hastalıktır. Diğer kronik hastalıklar gibi tedavisi hastanın ve yakınlarının tedaviye katılmasına bağlıdır. Bununla birlikte, yeni davranış biçimlerinin edinilmesi ve bunların devam ettirilmesi pek kolay değildir. Diyabetin kişilerde diyete, takibe ve tedaviye uymama oldukça sıktır. Bu durum onları hastalığın aslında önlenebilir olan sonuçlarıyla karşı karşıya bırakmaktadır.
Diyabet tedavisindeki amaç: Diyabet tedavisindeki amaç kan şekeri yükselmelerini ve kan şekeri düşmelerini önlemektir. Bu ayarın sağlanması komplikasyonların gelişimini önlemek veya gelişmiş komplikasyonların seyrini yavaşlatmak için son derece önemlidir.

Diyabet Tedavisinde 3 Ana Kural:

1. Beslenme alışkanlıkların düzenlenmesi: Sağlıklı beslenme sebze, meyve, yağsız kırmızı etler, tavuk eti ve balık gibi pek çok çeşit yiyeceği doğru miktarda ve biçimde tüketme anlamına gelir. Herkese uygun ve tüm gereksinimleri karşılayan tek bir yiyecek veya tek bir beslenme planı olmadığından size özel beslenme düzeninizi diyetisyen ve doktorunuzla karşılıklı konuşarak belirlemeniz gerekir. Beslenmeniz düzenlenirken yaşınız, cinsiyetiniz, o anki sağlık durumunuz, fiziksel aktivite miktarınız, kullandığınız ilaç veya insülin tipi göz önünde bulundurulacaktır. Yiyeceklerinizi seçerken size yardımcı olabilecek pratik bir değerlendirmeden yararlanarak doğru beslenip beslenmediğinizi değerlendirebilirsiniz. Yemeğe başlamadan önce o öğündeki yemeğinizi koyacağınız tabağınızı hayali bir çizgi ile ortadan ikiye ayırın. Sonra yarım dairenin birini bir kez daha ikiye bölün. Tabağınızın dörtte biri(1/4) pirinç, makarna, mısır, patates gibi tahıllardan oluşmalıdır. Diğer dörtte birlik kısım ise yağsız et, tavuk eti, balık gibi protein içeren gıdalar içindir. Tabağın geri kalan yarısını ise sebzeler (örneğin, havuç, marol, salatalık, domates, karnabahar, ıspanak) ayırabilirsiniz.

2. Fiziksel aktivite: Egzersiz diyabet tedavisinin önemli bir öğesidir. Fiziksel aktivite, yiyeceklerin parçalanması ile oluşan şekerin emilerek kana geçişinden sonra hücreler tarafından kullanılmasını hızlandırır ve kan şekerini düşürür. Özellikle şişman diyabetlilerde egzersiz ile enerji harcanması artar, vücut ağırlığı azalır ve fiziksel zindelik sağlar. Vücudun belirli bölgesini çalıştırmaya yönelik egzersizler yerine tüm vücudu çalıştıran egzersiz tipleri tercih edilmelidir. ( Vücut geliştirme yerine yürüme, koşma, yüzme gibi )

3. Diyabet ilaçları: doktorunuzun düzenleyeceği tedavi doğrultusunda.
Diyabet, sıklıkla diyet ve egzersizden oluşan yaşam biçimi değişiklikleri ile oldukça iyi bir şekilde tedavi edilebilir. Bununla birlikte, birçok kişide alışkanlıkların değiştirilmesi mümkün değildir ya da bazen etkili olmaz. Diyet ve egzersiz etkili olmadığında kan glukozu düzeylerinin kontrolüne yardımcı olmak için birçok ilaç bulunmaktadır. Eğer doktorunuz artık diyet ve egzersizin sizin için yeterli olmadığına karar verirse size bir ilaç reçeteleşecektir.

Hangi yiyeceklerden uzak durulmalı
1. Hamur işleri (pasta, kek, kurabiyeler vb. )
2. Yağda kızarmış veya kavrulmuş ve sos ilave edilmiş yiyecekler
3. Kuruyemişler
4. Tüm yağlı gıdalar (kaymak, krema, mayonez vb. )
5. İçeriği tam bilinmeyen hazır gıdalar

Hangi içecekleri serbestçe içilebilir
1. Çay, kahve, ıhlamur, bitki çayları, maden suyu, soda

Diyabet ve Yaşam Kalitesi: Yaşamınız boyunca öngörülemeyen ve yaşam kalitenizi düşürecek pek çok sorun yaşayabilirsiniz. Diyabet, kronik (uzun süreli) bir hastalıktır ve zaman geçtikçe vücuttaki pek çok sistemde kalıcı hasarlara neden olabilir. Diyabetliler, normal kişilere göre kan şekerlerinin düzensiz olması nedeniyle bazı hastalıklara daha fazla eğilimlidir ya da daha fazla risk taşırlar. Yaşam kalitenizi düşürecek bu sorunları iyi bilmek, ortaya çıkışlarını geciktirmenizi veya çok daha az zarar görmenizi sağlayabilir.

Diyabetli kişilerin daha fazla risk altında olduğu durumlar şunlardır:
1. Kalp krizi (miyokart infaktüsü)
2. İnme (felç)
3. Körlüğe neden olabilecek göz sorunları (diyabetik retinopati)
4. Böbrek hastalığı (diyabetik nefropati)
5. Ayak ve bacaklarda iyileşmeyen yaralar oluşması
6. Cinsel işlev bozuklukları
7. İltihabi hastalıklar (enfeksiyon)
8. Psikolojik sorunlar

Diyabette şifa varmıdır? :Şimdilik hayır. Ancak pankreas nakli/ insülin üreten beta hücrelerin nakli üzerinde yoğun çalışmalar yapılmaktadır. Diyabette etkili tedavi yöntemleri vardır. Eğer hekim, diyetisyen ve hemşireden oluşan sağlık ekibinizden alacağınız iyi bir tıbbi bir desteğe bağlı olarak kendinize iyi bakmayı bilirseniz diyabetik olmayanlar gibi aktif ve sağlıklı bir hayat sürdürebilirsiniz.

Lütfen Unutmayınız!
1. Diyabet hastası tanıtım kartı taşımayı
2. Asla öğün atlamayın
3. Her öğünde gerektiği kadar karbonhidrat almayı
4. Eğer egzersiz yapıyorsanız başlamadan önce hafif bir yemek alın
5. İlacınızı aldıktan sonra yemek zamanınızı geçirmeyin
6. Her zaman yanınızda birkaç kesme şeker bulundurmayı
7. Hiçbir zaman aç karnına alkol alınmaması gerektiğini
8. Kan şekerinizi düşmüş hissettiğinizde araba kullanmamanız gerektiğini
9. Hipoglisemileriniz (şekerin düşmesi) hakkında doktorunuza da bilgi vermeyi (hipoglisemide: ani açlık, ani yorgunluk, terleme, bulanık görme, solukluk, çarpıntı, uyku hali gibi belirtiler olur)

UNUTMAYINIZ.

Bu yazıyı hazırlamamda katkılarından dolayı Dahiliye Uzmanı Dr. Hasan BODUR a teşekkür ederim.

Sevgi ve Selamlar
Hazırlayan: Ender Pir Elkaya